14 Eylül 2010 Salı

Dilbilgisi: Özet

Cümle Yapısı  

Özne + (Nesne) + Yüklem

Özne başta, yüklem sondadır. Özne mutlaka cümlede yer almak zorunda değildir. Tek bir yüklemle cümle kurulabilir.

Adlar/İsimler

Japonca adların dilbilgisel sayıları, cinsiyetleri yoktur. Hal ekleri almazlar. , sadece "kitap" ya da "kitaplar", , insan ya da insanlar, ağaç ya da ağaçlar anlamlarına gelebilirler.

Çoğul durumlarda sayaçlar kullanılır ((araç, makineler için sayaç), (kitap türü nesneler için sayaç) vb) ya da ad, nadir olarak ek alır. İnsanlar için isimler çoğunlukla tekil algılanır.


田中-さん, Bay/Bayan Tanaka anlamına gelir.


Hayvan ve insan adlarına eklenen -たち, gerçek bir çoğul eki olmasa da, bir grubu ifade edebilir.


田中-さん-たち, Tanaka Bey ve ailesi, Tanaka Bey ve (yanındaki) diğerleri.


Bazı Japonca adlar fiilen çoğuldur. ひとびと insanlar, われわれ biz. Bununla birlikte ともだち arkadaş kelimesi çoğul halde olmasına rağmen tekildir. 

Kişi Zamirleri  

Kişi zamirleri çok gerekli olmadığı sürece kullanılmaz. Özellikle sen ikinci şahıs zamirini kullanmaktan kaçınılması gerekir. Kişiler daha çok isimleri ve hitap ekleri kullanılarak çağrılırlar.

Kişi Zamiri                   Okunuşu           Türkçe         
                                わたし              Ben             
貴方                            あなた              Sen               
                                かれ                 O (erkek)    
                                かのじょ          O (kadın)                                                      
私 達                           わたしたち       Biz
貴 方方                       あなたがた       Siz
彼 等                           かれら              Onlar

Erkekler tarafından kullanılan bazı şahıs zamirleri:

Kişi Zamiri                               Okunuşu                        Türkçe
                                           ぼく                              Ben
                                           おれ                              Ben (kaba)
                                           きみ                              Sen

Ad (unvan) Ekleri        

Kişi zamirlerinin sonuna getirilen çeşitli ekler vardır.

- さん: Adlardan sonra kullanılan saygı ifade eden bir ektir. Türkçedeki "Bey", "Hanım" gibi.
- さま: -さん ekinin daha üstü saygı belirten bir ektir.
- ちゃん: -さん ekinin daha alt bir biçimidir. Yakın arkadaşlar, aile üyeleri arasında kullanılır. Çocuklar ve bayanlar için kullanımı daha yaygındır.
- くん: Günlük durumlarda kullanılır. Okullarda erkek öğrencilere genellikle -kun ekiyle hitap edilir. İş yerinde üst, alt kademedeki çalışanlar için bu eki kullanır.

Tüm ekler her iki cins içinde kullanılmaktadır.

Sıfatlar

Japonca sıfatlar ya fiilden türemiş ya da isim sıfatlardır. Birinci gruptakiler sözlük biçimlerinde sadece -ai, -ii, -oi veya -ui olarak biter ve -ili sıfatlar adını alırlar. İkinci gruptakiler ise isim türü karakteristik özelliklere sahiptir ve isimleri değiştirdiklerinde -na ekini alarak nalı sıfatlar olarak anılırlar.

i-li sıfatlar
暑い                  あつい                              sıcak
高い                  たかい                              yüksek
面白い              おもしろい                      ilginç
早い                  はやい                              hızlı
忙しい              いそがしい                      meşgul

na-lı sıfatlar
静か                 しずか                    sessiz
上手                 じょうず                yetenekli
きれい                                             hoş, güzel
親切                 しんせつ                nazik
元気                 げんき                    sağlıklı, iyi

Eylemler          

Fiiller yalın hali ya da sözlük hali olarak gruplandırılır. Düzensiz iki fiil hariç fiiller iki gruba ya da kök ve mastarlarını meydana getirişlerine göre farklılık gösteren eylem çekimlerine ayrılırlar. Kök değişebilir ya da zaman, nezaket ve kip ekleri alır.

Birinci grup eylemler sözlük halleri -eru ya da -iru ile bitmeyen fiillerdir. Bu fillere ulu fiiller (godan) denir. Ancak bazı -eru ve -iru ile biten eylemler de bu gruba dahil edilmektedir.

İkinci grup, rulu fiiller (ichidan), birinciden daha küçük bir gruptur. Sözlük halinde fiiller eru, iru ile biter.

Düzensiz fiillerden iki tanesi, "gelmek" する ve "yapmak" 来 る (くる) eylemleri, bazen üçüncü grup olarak bilinir.

Godan (u-lu) Fiiller
話す       はなす         konuşmak
書く       かく             yazmak
聞く       きく             dinlemek
待つ       待つ             beklemek
飲む       のむ             içmek
入る       いる             girmek
走る       はしる         koşmak
帰る       かえる         dönmek (eve gitmek)
切る       きる             kesmek
知る       しる             bilmek

İçidan (ru-lu) Fiiller
着る                   きる                           giymek
見る                   みる                           görmek
信じる               しんじる                   inanmak
開ける               あける                       açmak
あげる                                                  vermek
出る                   でる                           çıkmak
寝る                   ねる                           uyumak
食べる               たべる                       yemek

İlgeçler

İlgeç, tek başına bir anlam taşımayan, sözcüğün cümledeki görevini belirtmek için sözcükten sonra gelen bir veya iki hiragana'dır. İlgeçleri yerinde kullanmak çok önemlidir çünkü ilgeç değişince cümlenin anlamı tamamen değişebilir.

      Odak İlgeci (ilgeç olduğunda は, wa olarak okunur)
     Özne İlgeci (yalın hali belirtme takısı)
     Nesne Belirtme İlgeci. (-ı, -i, -yı, -yi ekine yakındır.) (ilgeç olduğunda , o olarak okunur)
     Hedef Belirtme İlgeci (-a, -e, -ya, -ye; -da, -de, -ta, -te)
     Yön Belirtme İlgeci (-a,-e, -ya, -ye)
     Ortam, Araç Belirtme İlgeci (-da, -de, -ta, -te, ile)
     De/Dahi
     Ve (de, dahi, ile)
     Veya
     İyelik Eki (-(n), -(n)in, -(n)un, -(n)ün )
から -den,-dan, -ten, -tan

Sayaçlar      

Japoncada pek çok kelimenin çoğulu yoktur. Bunun yerine farklı türlerin farklı sayaçları vardır.

Nezaket Biçimi

Nezaket ekleri eylem ya da bağımsız tümce sonlarına eklenir. Çok yakın aile ve arkadaş çevresi hariç bu eklerin kullanılması şarttır. Eylem sonlarına ます, isim cümleleri sonuna です getirilir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder